การศึกษาขั้นพื้นฐาน

การศึกษาขั้นพื้นฐาน ความหมาย ลักษณะการจัดการ ปัญหาและอุปสรรค

ความหมายของการศึกษาพื้นฐาน

คำว่า “การศึกษาพื้นฐาน” (Basic Education) เป็นคำที่มีความหมายหลากหลาย ในสหรัฐอเมริกา การศึกษาพื้นฐาน หมายถึง “การสอนให้มีทักษะ ในการสื่อสาร คิดคำนวณ และเข้าสังคม เพื่อให้บุคคล สามารถอ่านออก เขียนได้ คิดคำนวณเป็น สามารถค้นคว้าหาความรู้ต่อไปได้ รู้จักโลกแห่งการงาน หน่วยสวัสดิการสังคม ทำงานกับนายจ้างได้ รู้จักการบริโภคที่เหมาะสม รู้จักการปรับปรุงสุขภาพ” (Cartwright, 1970: 407) ตามความหมายนี้ มุ่งถึงการศึกษาเบื้องต้น เป็นสำคัญ องค์การยูเนสโก ซึ่งเป็นศูนย์รวมของนานาชาติ ในด้านการศึกษา ได้ให้คำนิยามการศึกษาพื้นฐาน ไว้ว่า

        “การศึกษาสำหรับคนทุกเพศทุกวัย ให้มีโอกาสได้เรียนความรู้ทั่วไป ที่เป็นประโยชน์แก่ชีวิต ปลูกฝังให้เกิดความอยากเรียน อยากรู้ มีทักษะในการเรียนด้วยตนเอง รู้จักถาม สังเกต วิเคราะห์ ตระหนักว่า ตนเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน มีความรับผิดชอบต่อตนเอง และผู้อื่น” (Edgar Faure, 1972: 162)

ในที่ประชุมโลก ว่าด้วยการศึกษาเพื่อปวงชน (World Conference on Education for All : WCEFA) ซึ่งจัดขึ้น ที่โรงแรมจอมเทียน ประเทศไทย เมื่อปี 1990 ที่ประชุมพอใจ ที่จะใช้คำว่า “การตอบสนองความต้องการ ทางการเรียนขั้นพื้นฐาน” (meeting basic learning needs” มากกว่าการใช้ชื่อ “การศึกษาพื้นฐาน” (Basic Education) อย่างไรก็ตาม ต่อๆมา คำว่า “ความต้องการเรียนรู้ขั้นพื้นฐาน” (basic learning needs) กับคำว่า “การศึกษาพื้นฐาน” ก็ได้มีการนำไปใช้แทนกันอยู่บ่อยๆ ในการประชุมครั้งนั้น ได้มีการให้นิยามศัพท์ 2 คำไว้ดังนี้--

ความต้องการการเรียนรู้ ขั้นพื้นฐาน (Basic learning needs) หมายถึง ความรู้ ทักษะ เจตคติ และค่านิยม ที่จำเป็น สำหรับบุคคล เพื่อความอยู่รอด ปรับปรุงคุณภาพชีวิต และการเรียนรู้ต่อเนื่อง

การศึกษาพื้นฐาน (Basic education) หมายถึง การศึกษาที่มุ่งให้ตอบสนอง ความต้องการทางการเรียนรู้ ขั้นพื้นฐาน ซึ่งรวมถึงการเรียนการสอน ในระดับต้น ซึ่งเป็นพื้นฐาน ให้แก่การเรียนรู้ขั้นต่อไป เช่น การศึกษาสำหรับเด็กวัยเริ่มต้น การศึกษาระดับประถม การสอนให้รู้หนังสือ ทักษะความรู้ทั่วไป ทักษะเพื่อการดำรงชีวิต สำหรับเยาวชนและผู้ใหญ่ ในบางประเทศ การศึกษาพื้นฐาน ยังขยายขอบเขต ไปถึงระดับมัธยมด้วย

ดังนั้น จึงเห็นได้ว่า การศึกษาพื้นฐาน มิได้หมายความจำกัด อยู่เฉพาะการศึกษา ชั้นประถมศึกษา ซึ่งเป็นการศึกษาชั้นต้น เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมการศึกษา ชั้นมัธยมศึกษา ซึ่งบุคคลส่วนใหญ่ มีโอกาสได้เข้าเรียนด้วย

แผนการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2535 ได้กล่าวไว้ ในหมวดที่ 3 แนวนโยบายการศึกษาว่า “5. ให้การศึกษา ระดับมัธยมศึกษา เป็นการศึกษาขั้นพื้นฐาน ของปวงชน รัฐพึงเร่งรัด และขยายการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อปวงชนอย่างทั่วถึง เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ของประชาชน ให้สูงขึ้น” ข้อความนี้ แสดงให้เห็นว่า ทางราชการไทยได้ถือว่า การศึกษาขั้นพื้นฐาน มีขอบเขต ครอบคลุมถึง การศึกษาระดับมัธยมด้วย

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ได้ระบุไว้ว่า“มาตรา 43 บุคคล ย่อมมีสิทธิเสมอกัน ในการรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ไม่น้อยกว่าสิบสองปี ที่รัฐจะต้องจัดให้ทั่วถึง และมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย --” ซึ่งเป็นการยืนยันอีกครั้งหนึ่งว่า การศึกษาขั้นพื้นฐาน มีขอบเขตขยาย ถึงการศึกษาระดับมัธยมปลาย ซึ่งใช้เวลาเรียน ตั้งแต่ระดับประถมศึกษา สิบสองปี

สรุปได้ว่า การศึกษาพื้นฐาน ตามความหมายของเอกสารนี้ เป็นการศึกษาที่จัดให้ ตั้งแต่ระดับก่อนวัยเรียน ไปจนถึงชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย

ลักษณะการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน และปัญาหาอุปสรรค

การจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน เกี่ยวข้องกับนโยบาย และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถศึกษา จากเอกสาร ดังต่อไปนี้
    
        รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540
        แผนการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2535
        แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2540-2544)
        แผนพัฒนาการศึกษาแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2540-2544)
        แผนพัฒนาการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมในช่วงแผนพัฒนาฯระยะที่ 8 (พ.ศ. 2540 - 2544)
        พระราชบัญญัติประถมศึกษา พุทธศักราช 2523
        พระราชบัญญัติประถมศึกษา พุทธศักราช 2478 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

    จากการศึกษาเอกสารดังกล่าวข้างต้น ได้พบสาระสำคัญ ที่เกี่ยวกับการศึกษาพื้นฐาน ดังต่อไปนี้

    1. การกำหนดนโยบายเกี่ยวกับการศึกษาพื้นฐาน

        1.1 สิทธิในการรับการศึกษาพื้นฐาน
    
        รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ได้ระบุไว้ในมาตรา 43 ว่า บุคคลย่อมมีสิทธิเสมอกัน ในการรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ไม่น้อยกว่าสิบสองปี ที่รัฐจะต้องจัดให้อย่างทั่วถึง และมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย

        แผนการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2535 ได้กล่าวเป็นความนำของแผนว่า--

“รัฐ มีหลักความเชื่อพื้นฐานว่า การศึกษาเป็นกระบวนการที่สำคัญยิ่ง ในการพัฒนาคน ให้มีคุณภาพ และมีความสามารถ ที่จะปรับตัวได้ อย่างรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่จะมาถึง และเชื่อว่า การศึกษาที่จะเป็นไปในแนวทาง ที่ถูกต้องเหมาะสม กับสภาพทาง เศรษฐกิจ สังคม การเมือง และวัฒนธรรม ของประเทศ จะสามารถสร้างสรรค์ ความเจริญก้าวหน้า ให้แก่สังคมไทย รัฐตระหนักว่า การจัดการศึกษา ที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ยังไม่สามารถสนองความต้องการ ในการพัฒนาบุคคล ชุมชน ท้องถิ่น และประเทศ ซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วนั้น ได้ดีเท่าที่ควร”

และมีหลักการสำคัญ 4 ประการคือ การสร้างความเจริญงอกงาม ทางปัญญา ความคิด จิตใจ และคุณธรรม การใช้ และอนุรักษ์ ทรัพยากรธรรมชาติ อย่างเหมาะสม โดยไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม การก้าวทันความเจริญก้าวหน้า ทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ และความสมดุล ระหว่างการพึ่งพาอาศัยกัน กับการพึ่งตนเอง พร้อมด้วยความมุ่งหมาย ที่จะพัฒนาบุคคล ทั้งในด้านปัญญา ด้านจิดใจ ด้านร่างกาย และด้านสังคม ให้สมดุลกลมกลืนกัน โดยที่จะเปิดโอกาสให้บุคคล ได้เรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ตลอดชีวิต ในรูปแบบต่างๆ และกำหนดการศึกษา ตามแนวระบบโรงเรียนไว้เป็น 4 ระดับคือ ระดับก่อนประถมศึกษา ระดับประถมศึกษา ระดับมัธยมศึกษา และระดับอุดมศึกษา

การศึกษาระดับก่อนประถมศึกษา มิได้กำหนดไว้เป็นการศึกษาภาคบังคับ เช่นระดับประถมศึกษา ที่กำหนดไว้ 6 ปี แต่เนื่องจากการศึกษาระดับนี้ มีความสำคัญในการเตรียมความพร้อม ในการเข้าเรียนของเด็ก แผนการศึกษาแห่งชาติ ก็ได้กำหนดแนวนโยบายในข้อ 3 เอาไว้ว่า

ถัดไป

หน้าหลัก

กุมภาพันธ์ 17, 2013

ไม่สงวนลิขสิทธิ์สำหรับบทความของเว็บไซต์นี้ ทีมงานสนับสนุนให้มีการเผยแพร่ต่อเพื่อความดีงาม

จำนวนผู้เข้าชม